2009. Вера Рыч і свабода

Сягоння ўночы памерла ў Лондане выдатная перакладчыца Вера Рыч. Яна шмат зрабіла для мяне асабіста, пераклаўшы на ангельскую мову аповесць "Смерць-мужчына", апавяданні з кнігі "Дамавікамерон" і верш пра свабоду:

Нарэшце маю свабодны вечар.
Усходзіць поўня над небакраем.
У ціхім парку, ля сьветлай рэчкі
З бутэлькай віскі
Адпачываю.


A free evening at last I’m given.
Full moon above the horizon’s climbing.
In quiet park, by the bright river,
With flask of whisky
I’m reclining.

Сумна...

2002. Лукашук і Брыль

З кім, калі не з радыё-журналістам варта паразважаць пра гукі ды галасы? Таму ў мяне і заводзіцца гутарка з радыйшчыкам Аляксандрам Лукашуком пра розныя галасы, шоргаты, шолахі, пагрукванні, перашэпты... Лукашук распавядае, як доўга ён не мог угаварыць Янку Брыля даць інтэрв’ю для амерыканскай “Свабоды”. Брыль тлумачыў сваё нежаданне запісвацца на радыё тым, што ён любіць уласныя словы запісваць на паперы. Лукашук настойваў і дамогся свайго; голас Янкі Брыля з’явіўся ў фанатэцы “Свабоды”. Можна патлумачыць паводзіны Брыля палітычнай асцярожнасцю і абранай у жыцці пазіцыяй нейтрала. Такое тлумачэнне шмат каго задаволіць, бо адлюструе большую частку Брылёўскай творчасці. Але мяне цікавіць іншае… Некалі даўно, на сустрэчы з маладымі паэтамі, што называлі сябе “Тутэйшыя”, дзядзька Янка загаварыў пра гук. Ён у хвіліну аравальнай шчырасці неабачліва прагаварыўся пра важкасць і важнасць гуку, які з’яўляецца ў тэксце. Ці зразумеў тады хто з нас Брыля? Хутчэй за ўсё, ніхто не зразумеў, бо наперадзе нас чакаў гоман нацыянальна-вызваленчай рэвалюцыі і гучнае абвяшчэнне суверэнітэту Беларусі. Палітычнае гарлапанства і вулічныя крыкі былі такімі аглушальнымі, што пачуць гучанне лірычнай прозы было проста немагчыма. Калі нейкі паўдурак, кшталту Пушкіна, роў немым голасам: “Беларусь без жыдоў і камуністаў!”, дык развагі Брыля пра музычнасць тэкстаў падаваліся недарэчнымі і несваечасовымі. Але гэта толькі здавалася, бо Брыль гаварыў нам пра самае істотнае ў творчасці. Ён казаў пра здатнасць пісьменніка слухаць, адчуваць і чуць. Паэт толькі тады паэт, калі ён чуе гук. Гэты гук з’яўляецца ў паэце і арганізоўвае плынь свядомасці. Без гука тэкст застаецца недааформлены і недаарганізаваны. Большасць літаратараў, не кажучы ўжо пра журналістаў і музыкантаў, імітуюць наяўнасць гуку фармальнай рытмікай. Ім здаецца, што можна паніжаючы ці павышаючы танальнасць, дамагчыся з’яўлення гуку. Шыш! Гук праяўляецца толькі ў абраных. Ягонае праяўленне небяспечнае і разбуральнае. Калі ты пачуеш формаўтваральны гук, найлепшае, што можна зрабіць – забараніць сабе, хоць бы на нейкі час, запісваць пачутае. Можа і ўратуешся… Можа і… Мо…

2009. Жанчына і мароз

Яна стаяла на аўтобусным прыпынку і спявала. Мароз быў такі моцны, што жанчына спявала з закрытым ротам. Яна хітала галавою ад аднаго пляча да другога і мыкала: “Мммы-ы-ы… Мы, мы, мы…” Акром жанчыны на прыпынку нікога не было, калі не лічыць мяне, які праходзіў побач. Мяне і сапраўды не трэба залічваць у прысутныя, бо я не адгукнуўся на жаночае мыканне. Жанчына зазірала мне ў вочы і спявала, а я думаў, што варта апісаць самотную спявачку на цёмным зімовым прыпынку. Я думаў чорт ведае пра што, замест таго каб адгукнуцца.